2009 ÖSS soruları ve cevapları yayınlandı. 2009 ÖSS 1.bölüm ve ikinci bölüm soru ve cevapları aşağıdaki linklerdedir.

Edebiyat Sosyal Bilimler Testi (Ed-Sos) için tıklayın

Fen Bilimleri Testi (Fen-1) için tıklayın

Fen Bilimleri Testi (Fen-2) için tıklayın

Matematik Testi (Mat-1) için tıklayın

Matematik Testi (Mat-2) için tıklayın

Sosyal Bilimler Testi (Sos-1) için tıklayın

Sosyal Bilimler Testi (Sos-2) için tıklayın

Türkçe Testi (Tür) için tıklayın

CEVAP ANAHTARI İÇİN TIKLAYIN

ÖSS öncesi alanında uzman isimler, BUGÜN Gazetesi ÖSS yazı dizisinde bir araya geldiler. ÖSS’ye girmeyi hedefleyen yüz binlerce öğrenciye sürpriz sınav tüyolarının verildiği yazı dizisinde; Fem Dershanesi Uzmanları sınav öncesi, sınav anı ve sonrasında öğrencilerin bilgilerini en iyi şekilde kullanmanın yollarını ve ailelerin çocuklarına hangi konularda destek vereceklerini sıraladı.

Beslenme ve Diyet uzmanı Nilber Karaman, öğrencilerin son günlerinde nasıl beslenmesi gerektiği hakkında bilgi verdi. Kaygının öğrencilerin başarısını düşürdüğünü belirten Prof. Dr. Arif Verimli ise, telaş ve kaygıdan kurtulmak için uygulanan egzersiz tekniklerini anlattı.

2 008 – 2009 eğitim-öğretim yılının sona ermesine sayılı günler kala öğrencileri sınav heyecanı sardı. 6 Haziran’da 8. sınıf öğrencilerinin girdiği Seviye Belirleme Sınavı’yla başlayan sınav maratonunu 7 Haziran’da 7. sınıfların sınavı izledi.

Onu 13 Haziran’da 6. sınıfların gireceği seviye belirleme sınavları takip edecek. Seviye Belirleme Sınavları’nın ardından 14 Haziran’da ÖSS (Öğrenci Seçme Sınavı) yapılacak. Haziran boyunca öğrencileri terletecek sınavlar 21 Haziran’da üniversitelerin yabancı dil programlarında okumak isteyen öğrencilerin katılacağı Yabancı Dil Sınavıyla (YDS) sona erecek.

BAŞARININ PÜF NOKTALARI

S ınavlara girmeyi hedefleyen yüz binlerce öğrenci, uzun bir hazırlık sürecini geride bıraktı. Bu hazırlık dönemi nasıl geçmiş olursa olsun, bugünlerde hemen hemen bütün adaylar stres, yorgunluk, isteksizlik, sinirlilik, karamsarlık, durgunluk, kendine güvende azalma ve çalışma temposunun düşmesi gibi durumlar yaşıyorlar. Bütün bunların altında ise, beklentilere ulaşamama düşüncesinin doğurduğu kaygı yatıyor. Bu dönemde öğrencilerin uyku ve yemek düzenin bozulabileceği, olaylara karşı hassaslaşabileceklerini söyleyen uzmanlar, bu duygu durumundan kurtulmanın ve sınavın üstesinden gelmenin sanıldığı kadar zor olmadığını söylüyorlar.

AiLELER NE YAPMALI?

Kaygıyı gidermenin yollarından biri de çocukla yapılacak olan iletişimdir. Çocuğunuzla sınav öncesinde kendisini nasıl hissedip değerlendirdiğine yönelik konuşmalar yapın, gerekiyorsa sadece dinleyin. Sınav öncesinde öğrenciyi kaygılandıran, telaşlandırıcı tavır ve davranışlardan kaçının.

Eleştirel bir gözle değerlendirme yapmayın. Çocuğunuzun sizden beklediği tek şey, kendisini objektif bir şekilde değerlendirmeniz ve sonuç ne olursa olsun onun yanında olduğunuzu hissettirmenizdir. “Ben olamadım, o olsun” anlayışı ile gençler zorlanır, baskı altında tutulur. Çocukların istek ve ideallerinin sizinkinden farklı olabileceğini unutulmamak gerekir.

KIYASLAMAKTAN VAZGEÇİN

Çocuğunuzun başarısını başkaları ile kıyaslamanız onu hem üzecek hem de aile ile olan iletişimi zedeleyecektir. Nasıl ki insanların fiziksel özellikleri aynı değilse başarıları da aynı olmayabilir. Onu başkaları ile değil daha önceki kendi başarılarıyla kıyaslayın.

SINIRLARI ZORLAMAYIN

Beklentiler, çocuğun kapasitesi üstünde olduğunda sonuç da başarısız olur. Bu durum ise çocuğu suçluluk psikolojisine iter. Anne-baba olarak göreviniz çocuğunuza iyi bir eğitim sağlamak kadar, ona hayatı sevdirmek ve yaşama sevincini aşılamak da olmalı.

ÇOCUKLARINIZI KORKUTMAYIN

E ğer aileler çocuklarının yerine yarışıyorsa, onları tanımıyorsa, kapasiteleri veya yetenekleri dışında beklentileri varsa; sürekli çocuklarını birileriyle karşılaştırıyorsa, sürekli olarak mutlaka kazanmaları gerektiğini telkin ediyorsa bu durum çocukta kaygıya neden olabilir.

DOĞRU BiLDiĞiMiZ YANLIŞLAR

Bazen ailelerin çocuğa yardım olsun, onları sınava motive etsin diye bir takım yaklaşımlar sergilemesi olumsuz tepkilere neden olabiliyor. Örneğin, sınavın yaklaşmakta olduğunu sürekli çocuklarınıza hatırlatma, rahatlar düşüncesiyle sık sık “sana güveniyoruz”, “sen yaparsın” ya da “kazanırsın, merak etme” türünde konuşmalar yapma; doğru bildiğimiz yanlışlardandır.

SON GÜNLERİ NE ŞEKİLDE DEĞERLENDİRMELİ?

S ınava hazırlanan ve sınava girenlerin çok iyi bildiği gibi, sınav öncesinde kaygı seviyesi yavaş yavaş yükselir. Sınav yaklaştıkça yükseliş artar. Sınav başlangıcında zirveye çıkar. Sınav süresi içinde düşüş gösterir. Sınav sonunda kişinin beklenti ve başarısıyla değişen durulma dönemi başlar. Bu evre dahilinde sınavın sonucu alınıncaya kadar belirli bir kaygı söz konusudur.

KAYGININ TEMELİNDE KORKU VAR

Kaygıyı oluşturan faktörler; kendine güvensizlik, karamsarlık, ailenin yanlış tutumları, daha önce yaşanmış başarısızlıkların tekrarlanabileceği endişesi, beklentiler, imkânsızlıklar, bilgisizlik, hedefin belirsizliği, plansızlık, çalışma metotlarını bilmemek, danışılacak kişilerin olmaması, arkadaş çevresinin olumsuz telkinleri, öğrencinin önünde başarılı bir örnek olmaması, aileden kalıtım yoluyla getirilen tutumlar şeklinde sıralanabilir.

KAYGININ AZI YARARLI ÇOĞU ZARARLI

Başarının sağlanabilmesi için aşırı olmayan bir kaygıya ihtiyaç olduğunu ifade eden FEM Dershanesi uzmanları, bir miktar kaygının sorumluluk duygusunu getireceğinin unutulmaması gerektiğini söyledi. Uzmanlar, “Yarın yazılısı olan bir öğrencinin kendisinde çalışmak için itici bir güç bulacak kadar kaygı taşıması normal” dediler.

İŞLEM HATALARINI NASIL ÖNLEYEBİLİRİZ?

İlk olarak acelecilikten kaynaklanan işlem hatalarından söz etmek gerekir. Sınav sadece bilgiyi ya da bilgiyi kullanma becerisini, yorumlama gücünü ölçmüyor. Öğrencinin belli bir sürede soruları cevaplamasını da istiyor. Dolayısıyla süreye karşı yarış halinde olan öğrenci eğer makul sürede soruları cevaplayamıyorsa aceleci davranarak soruları yanlış okuyor ve çoğu zaman da işlem hatası yapıyor.

Genelde öğrenciler, bu noktadan sonra sorulara ön yargılı yaklaşıyor ve paniklemeye devam ediyor. Bu sorunların üstesinden gelebilmek için öncelikle soruları okurken heyecanlanmamalı ve dikkatli olmalıyız. Farklı soru türleri okumak ve çok soru çözerek de soru teknikleri hakkında bilgi sahibi olunabilir.

SORULARI KALEMLE ÇÖZÜN

Sorulara en kısa zamanda yanıt vermek isteyen öğrenciler, kurşun kalem kullanmadan kafadan yapılan hesaplamalarla doğru cevaba ulaşmaya çalışırlar ve sonuç genelde hüsran olur. O nedenle mutlaka kalem kullanarak soruları çözmek gerekir. Çözümün bu şekilde yapılması sınav sonunda öğrencilere cevaplarını kontrol etme imkanı da sağlayacaktır.

HER SORUYU YANITLAMAYA ÇALIŞIN

Bazı öğrenciler, bir soruyu bile yanlış cevaplandırdığında bütün sorularını yanlış yapacakmış hissine kapılıyorlar. Konuyu çok iyi bilen öğrenciler bile diğer sorulara konsantre olmakta güçlük çekerler. Genelde bu durum, sınava çok çalışmış öğrencilerin “kazanmazsam ne yaparım” sorusunu akıllarından bir türlü çıkaramamalarından kaynaklanır. Bu nedenle öğrencilere “soru çözmeye başlarken bütün sorunlarınızı unutun sadece soruya odaklanın” tavsiyesinde bulunuruz.

HAZIRLAYAN: Münevver ÇAKIRTAŞ

Testler iki haftaya yayılacak, fakülteler ‘testine göre’ öğrenci alacak

2010 yılında ÖSS’de yapılacak köklü değişiklikler konusunda önerilen sistemin ayrıntıları netleşmeye başladı. Yeni sistemde öğrencilerin kaderini 195 dakikalık tek sınav belirlemeyecek. Öğrenciler temel sınavın yanında 2 haftaya yayılan 4 farklı dersin testleriyle karşılaşacak, çözdükleri testlere göre bölümlere yerleşecek.

Akşam Gazetesinde Kıvanç EL’in haberine göre; YÖK Genel Kurulu’nda ele alınan sistemde öğrenciler, nisan ve haziran aylarında olmak üzere iki aşamalı sınava girecek. Nisan ayında temel bilgilerin yer aldığı sınavda belirlenecek barajı geçenler haziran ayındaki sınavlara girecek.

YÖK’ün önündeki yeni sistem şöyle:
l Nisandaki sınavda öğrencilere basit düzeyde Matematik, Türkçe, Fizik, Kimya, Biyoloji, Tarih, Coğrafya, Felsefe, Psikoloji soruları yöneltilecek.

l Haziranda 2 haftaya yayılan 4 farklı ders testi öğrencilere uygulanacak. Bu testler; ‘Matematik’, ‘Edebiyat’, ‘Fen’ ve ‘Sosyal’ testlerinden oluşacak.

l Matematik okumak isteyenlerin sadece bu teste girmesi yetecek. Fakülteler hangi testlere göre öğrenci alacağını açıklayacak.

l Moleküler Biyoloji ve Genetik okumak isteyen bir öğrenci ‘Matematik’ ve ‘Fen’ testini çözecek. Fen testi içinde yer alan ‘Biyoloji’ sorularının standart sapmaları da farklı hesaplanacağından ‘Biyoloji’ sorularının önemi artacak.

l Yabancı Dil bölümlerinde okumak isteyenler 2 haftalık sınavın haricinde 3′üncü hafta ayrı bir Yabancı Dil Sınavı’na girecek.

l Meslek lisesi öğrencileri de genel lise öğrencileri ile aynı şartlarda sınava girecek. 2 yıllık Meslek Yüksek Okulları’na sınavsız geçiş hakkı kaldırılacağından meslek liseliler ‘Temel’ düzeydeki sınavın ardından puanlarına göre 2 yıllık fakültelere de yönelebilecek.

l 4 yıllığa gitmek isteyen meslek lisesi öğrencilerinin önü de kapanmayacak. Meslek liseliler, 4 teste girerek mezun oldukları alan dışında istedikleri bölümlere yerleşebilecek.
Örneğin, bir teknik lise makine, motor gibi bölüm öğrencisi, 2 yıllık okumak isterse sadece ‘Temel’ düzey sınavına girip üniversiteye yerleşebilecek. 4 yıllık bölüme gitmek isterse 2′nci aşama sınava girecek. Hangi bölümü okumak istiyorsa o bölümle ilgili belirlenen testi çözecek. İsterse 4 testi de çözüp bölüm hakkını artıracak.

l İmam hatip lisesi öğrencileri de istedikleri bölüme istedikleri testi alarak gitme hakkına sahip olacak. 28 Şubat öncesi dönemde imam hatip öğrencilerinin de arasında olduğu meslek lisesi öğrencileri istedikleri alanlarda tercih yapabiliyordu.

2010′a yetişir

l ÖSYM Başkanı Prof. Dr. Ünal Yarımağan: Sınavlar, iki haftaya yayılacak. İlkine girenler, taban puanı geçtiklerinde 2. sınava da girme hakkı kazanacak. Öğrenci, ‘Ben Matematik ve Edebiyat testlerini yanıtlayacağım’ diyebilecek. Bir başka öğrenci de ‘Ben bütün testlerde şansımı deneyeceğim’ deme hakkına sahip olacak. Ama mantıklı olan Fen bölümü mezunu bir öğrencinin Fen testini yanıtlamasıdır. Sözel bölüm mezunu öğrenci, ‘Ben Fen testini çözeceğim’ derse o konuyu daha önce öğrenmediği için sıkıntı yaşayabilir. Ayrıca bu sistemde ortaöğretim başarı puanının sınav puanlarına belli bir şekilde eklenmesi gerekir ki o konu konuşulmadı, o ayrı bir boyutudur. Fakültelerin ihtiyaçlarına göre çok sayıda puan türü tanımlayabiliriz. Birisi mesela Fen testi içinde yer alan Kimya puanına daha ağırlık verir, biri Fizik sorularına. Kabul edilirse sistemi 2010′a yetiştiririz.

AKŞAM

Hiçbir temeli olmadan kendi zekanın en iyisi olduğuna
inanmakla mutlu olunuyorsa, durma ol.
Kuzma Prutkov

Bilindiği gibi gerçek bilgi, sahibi olmak ve bilimsel düşünceyi geliştirmek bizim gibi toplumlarda hiçbir zaman ön plana çıkmıyor. Herkes diploma peşinde. Diğer yandan biliyoruz ki, en büyük bilim adamları, matematikte ve fizikteki en büyük buluşlarını 22-26 yaşları arasında yapmışlardır. Örneğin Isaac Newton (1643–1727) unutulmaz fizik kanunlarını ve matematiğe en büyük katkılarını 26 yaşına ulaşmadan elde etmişti. Albert Einstein(1879–1955) 24 yaşında yaptığı çalışması için Nobel ödülü almış ve 25 yaşında yaptığı iş ile dünyanın en büyük bilim adamı olduğunu ispatlamıştır.
Fransız matematikçi ve astronom Alexis-Clod Clero (18.yüzyıl) Paris Akademisi’nde ilk bildirisini sunduğunda 12 yaşındaydı. Fizik ve matematik konularında en büyük işleri yapmış kişilerden bazıları, ilk bilimsel makalelerini 13–14 yaşlarında yazmışlardır (örneğin James Maxwell(1831–1879) ve William Hamilton(1805–1865)). Adını matematik (yüksek cebir) tarihine yazdıranlar içinde, 21 yaşında düelloda öldürülmüş Evariste Galois(1811–1832) de vardır. İki yaşında kitap okumaya başlayan ünlü fizikçi Thomas Young (1773-1829), içlerinde Türkçe ve Arapça da bulunan yaklaşık on dil biliyordu ve 23 yaşında tıpta doktora yapmıştı. Paul Dirac(1902-1984) ve Werner Heisenberg(1901–1976) gibi dehalar da böyle genç yaşlarında zirveye ulaşmışlardır.
Orta eğitim yıllarında çok büyük hızla gelişmenin ne kadar önemli olduğu yukarıdaki örneklerden anlaşılmaktadır. Bu da bize çocukların (dolayısıyla toplumun) geleceğinde en büyük etkisi olan orta eğitime ve ÖSS sınavlarına ne kadar ciddi yaklaşmamız gerektiğini gösteriyor. Bizim eğitim sistemimiz bu sınavlara odaklanmıştır. Okul ve dershane programına ve eğitim yöntemine fedakarlıkla hayatını vermiş deha sayılabilecek çocuklar ÖSS sınavlarına bugün istenilen şekliyle odaklanarak, gelecekte çok iyi birer bilim adamı olma potansiyelini kaybediyorlar.
Üniversitelerimiz öğrencileri ile orta okullar (özellikle kolejler ve Anadolu Liseleri) kadar ilgilenmiyorlar. İlgilenseydiler bile pek iyi bir şey elde edemezlerdi. Çünkü öğretim üyeleri üniversitede anlatılması gereken dersleri, orta öğretimdeki öğretmenlerin okul programını bildikleri oranda, genelde bilmiyorlar. Bir sürü derse öğretim üyeleri yerine asistanlar giriyorlar. Diğer yandan üniversitelerin genelde ne gereken şekilde laboratuarları, ne de kütüphaneleri var. Daha ötesi, üniversitelerin vazifelerinin arasına iyi eğitim, gerçek bilim ve yeni teknolojiler üretimi gibi hedeflerin de koyulduğu hiç gözükmüyor. Türkiye’de böyle problemleri ciddi şekilde karşısında bulunduran her hangi bir kurumun olduğunu ne gördüm, ne de bilim düzeyi yüksek birinden duydum.
Acaba fizik profesörlerimizin yarısı bile, lise seviyesindeki fiziği iyi biçimde (kapsamlı ve derinlikli) biliyor mu ve anlıyor mu? Üniversitede fizik dersi anlatmak için; bilim ve yeni teknolojiler üretimi alanında en üst düzey görevlerde olmak için lise fiziğini iyi düzeyde bilmeye gerek var mı? Lise fiziğini bile derinden ve kapsamlı şekilde anlamak, çoğumuzun sandığı gibi, kolay bir şey değildir. Bütün dünyada durum yaklaşık böyledir. Ama gelişmiş ülkelerde yeterli sayıda geniş ve çok derin bilgisi, çok gelişmiş bilimsel düşüncesi ve sezgisi olan bilim adamları vardır. Örnek olarak hatırlatalım ki Yakın ve Orta Doğu ve Afrika ülkelerinden hiçbir kişi Fizik Nobel ödülü kazanmamıştır. Yalnızca Hindistan kökenli iki ve Pakistan kökenli bir kişi bu ödülü almıştır. Böyleyken, 15 milyon nüfusu olan Hollandalılar’dan 15 kişi Fizik Nobel ödülü almıştır.
Düşünmek gerekir ki, siyaset, edebiyat, tarih, müzik, askeri ve benzer alanlarda dünyaca ünlü (TV programlarında ve gazetelerdeki isimleri geçen ünlüler değil, dünya ölçeğinde yaratıcı olanlar) insanlar her bir kıtadan(bölgeden) çıkmışlardır. Ama temel bilimler ve yeni teknolojiler alanında en büyük sonuçları elde edenler dünyanın yalnızca bazı küçük bölgelerinden çıkmışlar. Örneğin Sovyetler Birliği’nde dünyaca ünlü olarak ülkemizden; politikacı olarak Atatürk ve uç düşünceleri ile Aziz Nesin tanınırdı. Matematikçiler ve teorik fizikçiler içinde Feza Gürsey, ODTÜ’den istifaya zorlanarak Türkiye’yi terk etmeden önceden tanınırdı.
Eskiden temel bilimlerin ve teknolojinin insan yaşamındaki önemi çok azdı. O dönemlerde Öklid dışı geometri kurmak isteyen matematikçiler sırasında yer alan ünlü Azeri Türk’ü dediğimiz, Nasir al-Din Tusi (1201–1274) hapsedilerek zindana atılmıştır. (Tusi, İran’ın Horasan kendinde doğmuş ve bazı yazılarda Fars olarak anılmaktadır.) Şimdiki İran Azerbaycan’ı 1256 yılında Moğol hanlarından biri olan Hülagü Han (Cengiz Han’ın oğlu) tarafından işgal edildi. Hülagü Han, Nasireddin’e büyük değer verdiğinden onu zindandan çıkardı ve çalışması için büyük bir rasathanenin inşa edilmesi emrini verdi. Nasireddin öldükten sonra onun dünyaca ünlü Maraga Rasathanesi ve zengin bilimsel mirası dağıtıldı. Onun bazı matematik kitapları, astronomik cetvelleri ve gök küresi(globe) Almanya’daki Dresden Galerisi’nde korunmaktadır.
Samerkant’ın sultanı Uluğ Bey (1394–1449) yaşadığı zamanlarda dünyanın en büyük ve önemli rasathanesini kurmuştu. Bilindiği gibi Johannes Kepler (1571–1630) gezegenlerin yörüngeleri için geçerli olan yasalarını Tycho Brahe’nin (1546–1601) gözlemsel sonuçlarına dayanarak oluşturmuştur. Aslında gezegenlerin gökyüzündeki hareketlerine bağlı gözlemler, Uluğ Bey tarafından, Thco Brahe’den daha önce ve çok daha hassas olarak yapılmıştır. Fakat bu gözlem sonuçları, dünyaya gerektiği şekilde yayılmamış ve Uluğ Bey öldürüldükten(bu işe oğlu da karışmıştır) hemen sonra orada astronomi çalışmalarının sürmesi yasaklanmıştır. Uluğ Bey’in yaptığı duyarlı cihazlar ve rasathanesi ise dağıtılmıştır. Böylelikle, dünyanın en büyük astronomlardan biri olan Uluğ Bey’in yaptığı çok değerli gözlemler dünya bilimine yeterince etki yapamamıştır. Hatırlatalım ki, Uluğ Bey’in bilimsel mirasını kapsamlı şekilde günyüzüne çıkaran ve dünyada en fazla tanıtan kişi Sovyet bilim adamı Sheglov olmuştur.
O dönemlerde toplumun bilimadamına ve özellikle de yenilik getirenlere saygısının olmamasını anlamak bir yere kadar mümkündür. Toplumun cahil olduğu ölçüde, atalarından gelen alışkanlıklarından, geleneklerinden vazgeçmez ve kültürel seviyesini yükselten yeni düşünceleri kabul etmek istemez. Böyle toplumlar için düşünme gerektirmeyen, alışılagelmiş basit fikirler daha değerlidir.
Bilindiği gibi milletlerine ve ülkesine dünya tarihinde yer ve saygı kazandıranlar, genelde sayıları çok az olan bilim ve kültür insanlarıdır. Yaşadığı toplum ve devlet, adını ve milletini tarihe yazdıran insanları, yükseklerde tuttuğu, değer verdiği ölçüde gelişir ve saygın olarak kalır. Buhara’lı ünlü bilim insanı, hekim ve İslam filozofu olan İbn-i Sina (980-1037)

“Bilim ve sanat takdir görmediği yerden göçer.”

diyerek bu durumu daha ortaçağda ortaya koymuştur.
Günümüzde ülkelerin kalkınmasının %76’sı temel bilimlerin ve onlara bağlı olan yeni teknolojiler üretiminin gelişmesine ve yalnız %5’i topraklarının (yeryüzü ve yeraltı kaynaklarının) zenginliklerine bağlıdır. Hükümetlerin ve iş adamlarının fedakar ve dürüstçe çalışmaları, işçilerin alanlarında uzman olmaları ise ortalama olarak kalkınmanın %19’una karşılık geliyor. Bu yüzden yüksek vazifelerdeki yöneticilerin eğitiminin, temel bilimlerin ve yeni teknolojiler üretiminin önemini iyi bilmeleri gerekir. Ama insan, en fazla ilgilendiği konuları en iyi derecede bilir. Bizim toplumları ve liderlerini ilgilendiren konular ise temel bilimlerden çok uzaktadırlar. Bu nedenle de, yaklaşık dört bin yıl önce Bağdat’da nehir altından tünel yapmış olan toplum 1-2 bin yıllık tarihi olan Avrupalılar’dan çok çok gerilerde kalmışlardır.

Bir ev taşlardan yapıldığı gibi,
bilim de olgulardan inşa edilir.
Ama nasıl bir yığın taşa ev denmezse,
olgular koleksiyonuna da bilim denemez.
Henri Poincare (1854 –1912)

Herkes biliyor ki, bin iyi şarkıcı bir araya gelerek koro oluşturabilir ama dünyanın en iyi şarkıcısının güzel sesini ortaya koyamazlar. Fizik ve matematikte böylesi bir durum daha bile ulaşılamaz durumdadır. Örneğin Einstein’in Genel Görelilik teorisini on binlerce iyi fizik profesörsü veya yüzlerce Nobel ödüllü fizikçi müşterek bir çalışmayla elde edemezlerdi. Normalde ise, bilimadamlarının çoğu ömür boyu çalışarak bilime, pratik olarak, katkıda bulunmuyorlar. Ve bu da çok normaldir. Çünkü ülkelerin çoğunda -aynı bizdeki gibi- eğitime ve bilime saygısızlık, bilimsel düşünceyi çok büyük derecede kısıtlamaktadır.
Bilim; yeniliklere yol açan deneyler ve gözlemler yapıp onları doğru şekilde indirgemek, yorumlamaktır. Hatta daha önemlisi genelleştirmektir. Bilim, deneysel (gözlemsel) yollarla elde edilen verilere dayanan yeni yorumlar ve öngörmeler yapmaktır. Bilim, teorileri daha mükemmel matematik temele oturtmak ve yeni tip denklemlerin çözüm yollarını bulmaktır. Bilinen yöntemlerle yenilik getirmeyen deneyler yapmak veya bilinen denklemleri çözmek bilim üretmek değildir.
Eskiden genç erkeklerin beynine fiziksel etki yaparak, onun hafızasını yok ederek, mankurtlar elde ediyorlardı. Şimdiki eğitim sistemiyle de, özel bazı malzemelerdeki gibi kapsamlı hafızası olan(ezberci) gençler yetiştiriyorlar. Ama ne yazık ki bu yöntemle bilimsel düşüncesi kısıtlı insanlar yetiştirilmiş oluyor. Bu şekilde yetiştirilmiş insanlar için aşağıdaki sözler ne ifade eder ki?

Çok zor anlaşılan ve birinin diğeriyle hiç bir bağlantısı
gözükmeyen olaylar arasında ortak temel yanlar görmek
ne kadar güzel bir duygudur.
Albert Einstein (1879–1955)

Bazıları bu yazıdaki fikirlere itiraz ederek Türkiye’de ÖSS sınavlarında, örneğin ilk yüzdelik dilimdeki yerleri tutturan gençlerin üniversiteler tarafından sevinçle karşılandığını ve burslar verildiğini, TUBİTAK’ın olimpiyatlar düzenlediğini ve bilim adamı yetiştirme grubu oluşturduğunu hatırlatır. Çok doğru, öğrencilerin bilimsel projelerine, olimpiyatlara iyi bir destek vardır, ödüller ve burslar verilir. Bunlar çok güzel. Ama unutulmaması gereken aynı zamanda şunlardır:
1. İlk sıraları kazandıran projelerin konuları genelde orta okul seviyesini çok aşıyor ve bazen bu projeleri yaptıran (çoğu zaman yapan) ve değerlendirenleri de.
2. Matematik ve fizik olimpiyatlarının birincileri genelde Çinliler ve Ruslar oluyorlar. Kişi başına düşen Nobel ödülü en fazla olan Avrupa ülkeleri, olimpiyatlarda İran kadar başarılı değiller.
3. Eğer bu organizasyonlarda Türkiye’nin en iyi bilim adamları yoksa (onlara nerede gerek duyulur ki?), çok iyi bilim adamlarının yetişmesi de hayal olarak kalır.
4. Olimpiyat fizik meselelerinin ve çözümlerinin neredeyse hepsi ve ÖSS sorularının fiziğe doğru şekilde uyanları yurt dışından alınanlardır. Bizde üretilenler basit ve çoğu zaman doğaya ve fiziğe hakikatteki şekliyle uymayanlarıdır.
Her merak eden, acaba olimpiyat ve proje birincileri içinden daha sonra çok iyi bir bilim adamı çıktı mı, diye sorabilir? Ben böyle birini tanımadım ve duymadım. Eğer bunlardan çıkmadılarsa, her yıl ÖSS sınavlarında ilk 100’e girenlerden hiç çıkmazlar. Ve bu da bizim eğitim sisteminin yetersizliğinin ve bilime saygısızlığın sonucu olsa gerek. En yüksek seviyedeki resmi kabullerde, Türkiye’nin en büyük bilimsel sonuçlara ulaşan bilim adamlarını gördünüz mü? Görmek imkansızdır, çünkü onların kimler oldukları bile ülkemizde kesin şekilde bilinmiyor. Bilimsel sonuçlar YÖK’ü, TUBİTAK’ı ve hatta Türkiye Ulusal Bilim Akademisini bile pek ilgilendirmiyorlar.
Ortaokul için Türkçe yazılmış çok sayıda fizik kitaplarını incelemiştim. Bu kitaplar yanlış şekilde verilen kavramlar ve anlatımlarla doludur. Bu durumun iyileştirilmesi ile ilgilenen birini, Antalya İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nde, Milli Eğitim Bakanlığı’nda, YÖK’te ve TUBİTAK’da 2005-2007 yıllar arasında bulamadık. Burada şaşırtıcı bir şey de yoktur; zaten dünya ülkelerinin çok küçük kısmı gelişme yolunda uğraşıyorlar ve genelde diğer ülkelerdeki durum bizimkine benzerdir. Böyle olduğundan da bizlerin dünya bilimine ve yeni teknolojiler üretimine katkımızın görünmemesinin nedeni, batılıların tespit ettikleri gibi, doğuştan geri zekalı olmamız değildir. Gelişmiş ülkelerde bilim ve yeni teknolojiler üretimi yönünde zekalarını çok iyi şekilde geliştirmiş insanlar vardır. Bu da onların geleneklerinde iyi eğitime ve bilime çoğu zaman büyük saygı gösterilmesinden kaynaklanmaktadır. Geleneklerinde böyle şeyler olmayan toplumlarda sürekli, bizi pek ilgilendirmeyen türden olaylar oluyor. İşte size örnekler:
Sokaktaki herkes, “uzun yıllar” denildiğinde iki yıldan uzun bir sürenin kastedildiğini anlar. Ancak 1995 yılında YÖK memuru böyle anlamamıştı veya yönetmelik onu bu duruma sokmuştu. 1995 yılında Türkiye için çok önemli bilim adamı statüsü ile TC vatandaşı oldum. Esasen daha önce, 1992’ de ODTÜ’ nün daveti ile gelip, profesör olarak çalışmaya başlamıştım. Dünyanın her yerinde olduğu gibi, YÖK de diplomaların denkliği belgesini veriyordu ve benim de bu belgeleri almam gerekiyordu. Yüksek bilgiye sahip ve kültürlü profesörlerle görüştüm. Böylece diplomalarımın denkliği konusunda yapılması gerekenleri çok kısa bir sürede bitirdiler. Sonra bir YÖK memuru iki yıldan fazla profesör olarak çalıştığımı gösteren belge istedi. Benim 1978 yılında profesör olduğum Moskova’dan aldığım diplomalarımdan da görülebilirdi ama bunlar yetmedi, benden ek bir belge istediler. Haydi buraya kadarını anlaşılabilir kabul edelim. Moskova’dan senelerdir profesör olarak çalıştığıma dair bir yazı gönderdiler. Ama “2 yıldan fazla” yazılması gerekiyormuş. Memur bu yazıyı kabul etmedi. Mecburen Moskova’dan uzun yılların ne anlama geldiğini gösteren bir belge almam gerekiyordu. Moskova’dan, uzun yılların iki yıldan daha fazla yıl anlamına geldiğini ifade eden belge gönderildi. Böylece işimi tamamlatabildim.
Daha sonra da 1978-1992 yılları arasının beş yıldan fazla olduğunu kanıtlamam gerekiyordu ve bu işi de, tecrübe kazandığımdan kendim becerebildim. Durumumu görenler o zaman bana fıkraya benzer bir şeyi anlattılar. Daha önceki yıllarda sürücü belgesi almak için ilkokulun bitirildiğini gösteren bir belge veya ilkokul diploması gerekiyormuş. Ne üniversite diploması ne de profesör olduğunun belgesi işe yaramıyormuş, illaki ilkokulu bitirme belgesi gerekiyormuş. Ne yazık ki hep, gerekenin yapılacağını duyuyoruz. Keşke gerekenin yapılacağını söyleyenler, gerekenin ne olduğunu kesin şekilde bilseler ve bu gerekenin toplum için faydalı olanını her zaman yapsalar.

Ben, bilmediklerimi bildiğim için
diğer insanlardan akıllıyım.
Apologie Sokratus (M Ö 469 -399)

Gelişmiş toplumlar her zaman kendi kusurlarını kesin şekilde belirlerler, tartışırlar ve ortadan kaldırırlar. Bu da gelişmenin temelidir ve tek yoludur. Bunları gelenek haline getiren toplumlarda kusurları önlemek için fıkralar üretirler. Örneğin:
Bir genç, yazar olmak arzusunda olduğundan edebiyat sınavına girer. Sınavda gence, hangi kitapları okuduğunu sorarlar. Bilindiği kadarıyla bu genç hiç kitap okumamış. Soru cevap sırasında da hiçbir yazarı tanımadığı ortaya çıkar. Genç onu yetersiz bulanları anlayamaz ve sorar: “Beni niçin yazarlığa yetersiz gördünüz? Benim hiçbir zaman kitap okumadığım doğru, ama ben okur olmak istemiyorum ki! Ben yazar olmak istiyorum.”
Diğer genç, konservatuarda öğretim üyesi olarak çalışmak için başvurur. Giriş sınavında öğretim üyelerinden biri piyanoda bazı notaları ve melodileri seslendirir. Bunlarla ilgili hiçbir soruya bizim genç cevap veremez. Genç, melodilerin sesinin nereden geldiğini anlamaya çalışırken, birden bağırır. Ben seslerin nereden geldiğini anlamaya başlıyorum. Ama bu sınav yapanlar için yeterli olmuyor. Genç sınavı kazanamadığını görür, şaşkın halde sorar: “Siz neden benim müzik ve müzik aletlerini bilmeme önem veriyorsunuz? Ben çalgıcı olmak istemiyorum ki, öğretmen olmak istiyorum.”
Fıkraya benzer bir örnek de Türkiye’den ekleyelim. Bir veli dershaneye gelmiş, kızını ÖSS hazırlık sınıfına yazdıracakmış. Orada öğretmenle konuşmuş. Söylediği şu: “Hocam, okusun, en azından öğretmen olsun kafi.”

Akdeniz Üniversitesinden emekli Prof. Dr. Oktay Hüseyin (Guseinov)
Volkan Kor, Fizik Öğretmeni (volkan-kor@hotmail.com)

Makalenin orjimal metnini indirmek için tılayınız.

Not: RESİMLERİ GÖREMİYORSANIZ DOSYANIN ORJİNALİNİ İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ.

(Kaynak: “ÖSS 1981-2006, ÖYS 1981-1998 fizik soruları ve ayrıntılı çözümleri. Gülşen Özgül, Özgül yayınları.”)

Bilindiği gibi gerçek bilgi sahibi olmak ve bilimsel düşünceyi geliştirmek bizim gibi toplumlarda hiçbir zaman ön plana çıkmıyor. Herkes diploma peşinde. Diğer yandan biliyoruz ki, en büyük bilim adamları, matematikte ve fizikteki en büyük buluşlarını 22- 26 yaşları arasında yapmışlardır. Örneğin Einstein (1879–1955) 24 yaşında yaptığı çalışması için Nobel ödülü almış ve 25 yaşında yaptığı iş ile dünyanın en büyük bilim adamı olduğunu göstermiştir. Fransız matematikçi ve astronom Alexis-Clod Clero (18.yüzyıl) Paris Akademisi’nde ilk bildirisini sunduğunda 12 yaşındaydı. Fizik ve matematik konularında en büyük işleri yapmış kişilerden bazıları, ilk bilimsel makalelerini 13–14 yaşlarında yazmışlardır (örneğin Maxwell ve Hamilton). Adını matematik tarihine yazdıranlar içinde, 21 yaşında düelloda öldürülmüş Evariste Galois (1811–1832) de vardır. İki yaşında kitap okumaya başlayan ünlü fizikçi Thomas Young (1902-1984), içlerinde Türkçe ve Arapca da bulunan yaklaşık on dil biliyordu ve 23 yaşında tıpta doktora yapmıştı. Dirac Paul (1902-1984) ve Heisenberg Werner (1901–1976) gibi dehalar da böyle genç yaşlarında zirveye ulaşmışlardır.

Lise ve Üniversite yıllarında çok büyük hızla gelişmenin ne kadar önemli olduğu yukarıdaki örneklerden anlaşılmaktadır. Bu da bize çocukların (dolayısıyla toplumun) geleceğinde en büyük etkisi olan ÖSS sınavlarına ne kadar ciddi yaklaşmamız gerektiğini gösteriyor. Bizim eğitim sistemimiz bu sınavlara odaklanmıştır ve insanlarımızın bilimsel düşüncesi büyük ölçüde bu sınavlarla engellenmektedir. Bizim Üniversite eğitimimiz orta öğretimimizden de kötü durumdadır. Bu nedenle de biz ÖSS sınav sorularını ve cevaplarını incelemek ve karşılaştığımız kusurları ve yanlışlıkları ortaya çıkarmak yönünde adım atmağa karar verdik. Bizim buradaki amacımız, fizikle ilgili bir olayla ilgilenirken bu olayla beraber birçok fiziksel başka olayların olduğunu unutmamak ve bu şekilde düşünmeyi alışkanlık haline getirmek olmalıdır. Çünkü doğa böyle davranıyor, hiçbir olayı ihmal etmiyor. Şimdi 2005 yılın ÖSS sınav soruları ve çözümlerindeki kusurları kullandığımız kitaba dayanarak tartışmağa başlayalım. Genelde bütün fizik kitaplarımızda olduğu gibi bu kitapta çok sayıda kusur içerebilir ve bazen ÖSS sorularını yanlış yansıtır. Ama bu da bizim eğitime yaklaşmadaki ciddiyetimizin göstergesidir. Bunları da görmek önemlidir. Kaydedelim ki sorular içinde bir çokları var ki onların çözmek için lise eğitimine bile gerek yoktur. Bunlar da bilimsel düşüncesi gelişmeyen çocuklara üniversitelerin kapılarını açmaya yarıyorlar.

Fizik 1 Soruları

Bölüm 2, soru 66.

Kitapta çözüm olarak, A şıkkı verilmiştir ve doğrudur. Ama böyle soru ve çözüm yöntemi ilkokul öğrencisi için doğru çözüm olduğu kabul edilebilir. Çünkü ilköğrenim öğrencileri de metallerin ısıtıldığında uzadığını ve soğutulduklarında ise kısaldıklarını bilirler. Ama orta öğretimdeki çocukların bilmesi gerekir ki metaller 1 C⁰ lik sıcaklık artışı sağlayacak şekilde ısıtıldığında başlangıç uzunluğunun (l₀) yaklaşık 1/10⁶ sı kadar uzarlar. Şekilde ise uzama ve kısalmalar yaklaşık olarak 0.1l₀ kadardır. Metal çubukların böyle uzamaları (kısalmaları) için onlar 10⁵ C⁰ kadar ısıtılmalı (soğutulmalıdırlar). Diğer yandan metallerin hepsi 3.3 10³ dereceye ulaşmadan erimiş olurlar ve hiçbir şeyi mutlak 0 dan (-273 C⁰) daha fazla soğutmak imkanı da doğada (Evrende) bulunmuyor. Şekilleri gerçekçi bir şekilde çizmek imkanı olsa bile, yine de böyle basit soruyu sormaya gerek yoktur. Bizim çocuklarımız doğuştan dünyanın en zeki çocukları olduklarına genelde inanıyorlar. Böyle basit soruları onların karşısına çıkarmakla onların gururlarını kırmış olmuyoruz mu? Çok basit soyut bir düşüncenin bulunduğu yerde böyle şekilleri vermeye gerek yoktur. Bunlar öğrencilerin gelişmesini engelliyor desek doğru olmaz mı?

Bölüm 2, soru 67.

Bu soru ısısal olarak yalıtılmış bir kapta önce farklı, sonra ise aynı ısısal denge durumuna gelen iki madde ile ilgilidir ve doğru olarak cevap E şıkkı gösterilmiştir. Soru 7 sınıf seviyesini aşmıyor.

Öğrenciler bu şekildeki kabın adını kalorimetre olarak bilirler. Bu sorunun sonundaki “Kaptaki havanın kütlesi önemsenmeyecektir” şeklindeki ifade ısının yalnızca kapın içindeki iki madde arasında paylaştığını ve enerji kayıplarının göz önüne alınmamasının gerektiği hatırlatılır. Bilinmesi gerekir ki sözü edilen iki madde kabın içinde bulunan bir malzeme (kabın yapıldığı madde) ile temastadır ve bu malzemenin kütlesi ve ısı kapasitesi kapalı kabın içindeki havanınkinden fazladır. Ayrıca cevabın doğrulanması sırasında sıcaklık ölçümünün yapılması için kullanılan termometrenin ısı kapasitesini de unutmamak gerekli. Evlerde kullandığımız termoslarda da böyledir. Böyle kapların dış kısımlarını iç kısımlarından ısısal olarak yalıtırlar. Termos kaplarının dış kısımları ısıyı kötü ileten hafif malzemelerden yapılır. Metal kullanılsa bile kütlesinin az olması için çok ince kullanılır ve daha sonra yine aynı şekilde ısı yalıtımı yapılır. İç kısım ise tek veya çift katlı malzeme kullanılır. Laboratuarlarda daha gelişmiş termos kapları kullanılır. Bütün burada anlatılanlarının hepsi öğrenciler tarafından bilinmesi gereklidir.

Bölüm 3, soru 60.

Belirtilen kaynakta sorunun çözümü ise aşağıdaki şekildedir.

Yanıt A şıkkı olarak verilmiştir.

Şekildeki cisimlerin kalınlıklarından hiç söz edilmemiştir. Şekilde iki boyutlu olduğundan, cisimlerin kalınlıklarının da, üst alanları gibi eşit olduklarını kabul etmek doğru olur. Diğer yandan bu aynı şekilde ve aynı hacımdaki cisimlerin malzemelerinin farklı oldukları söylenmiştir. Bu da onların her birinin kütlesinin farklı olması anlamına geliyor.

Bu cisimlerin türdeş olduklarının da altı çizilmiştir. Cisimlerin her birinin saf bir metalden yapılması ve şekillerinin de dik dörtken olması onların kütle merkezlerinin geometrik merkezlerinde olması anlamına geliyor. Daha ötesi, cisimlerin kütle merkezleri aynı düzlemdeler. Bunları göz önünde bulundurarak meseleni çözmek gerekir.

Bu cisimlerin kütleleri farklı olduklarından cevap olarak seçmemiz gereken şıklardan hiçbiri geçerli değildir. Yani mesele yanlış çözülmüştür. Diğer yandan çözümde verilen şekilde M ve N levhaların kütle merkezi yanlış yerlerde koyulmuşlar. Sorudaki meselede ise, bu 4 cismin bir aradaki kütle merkezi yanlış olarak cisimlerin bir aradaki geometri merkezi olan O noktasına koyulmuştur.

Küçücük bir soruda bu kadar yanlışlık yapmak, ÖSS sınavlarına ilgisiz yaklaşmanın bir göstergesi değil mi?

Bölüm 4, soru 76.

Çözümün mantığı doğru ve bu mantığa B ve D cevapları uygun geliyorlar. Eklenen sıvının yoğunluğu havanınkinden fazla olduğundan, eklenen sıvı cisme etki yapan Arşimet kuvvetini artıracak ve cisim X sıvısının içine daha az girmiş olacaktır. Bu nedenle de cisim X sıvısının içine daha önce bulunduğu ikinci çizgiye kadar değil, daha az girecek. Böylece ikinci çizgi X sıvısının üst seviyesinden daha yukarıda olacaktır. Şimdi X sıvısının kapların hepsinde aynı olması gerektiğini göz önüne alsak Cevap olarak B nin D den, yani kitapta cevap olarak verilenden, daha doğru olduğunu söyleyebiliriz. Öğrenci D şıkkındaki kapta X sıvısının azaldığını ve bunun soruya aykırı olduğunu hemen görecek ve onu cevap olarak göstermeyecektir. Neden bunu kitapta cevap olarak göstermişler anlamak imkansızdır.

Diğer yandan cisim yukarıya doğru çıktığından dolayı onun altı kabın dibinden daha fazla uzaklaşmış olacaktır. Bu şartı ise soruda verilen hiçbir şekil yansıtmıyor. Bu nedenle de sorunun cevabı olarak seçilmesi gereken 5 şekilden hiç biri işe yaramıyor. Bu da eğitimde ciddi olmamızın ve ÖSS sınavlarında çocukların bilim ve düşüncelerini doğru değerlendirmemize örneklerden biridir.

Bölüm 6, soru 64.

Biliyoruz ki eşit hacimli küplerin boyutları eşittir. Böyle olduğundan sorudaki türdeş sözü küplerin malzemesine ait olmalıdır ve onların özkütlelerinin eşit olmasını gerektiğini gösteriyor. Sonra görüyoruz ki bu böyle değil. O zaman türdeş sözü soruya yanlışlıkla koyulmuştur. Fizik kavramlarında ve sorularında çelişkiye neden olabilecek sözler olmamalıdır.

Bölüm 8, soru 72:

Soruda verilen şekilden görüldüğü gibi cisimlerin ikisinin de izdüşümü bozukluk içermeyen çemberdirler. Kürenin (dairenin veya dolu silindirin) izdüşümünün şekilde görüldüğü gibi olması için, yakında yerleşen ışık kaynağının ve kürenin merkezi (silindirin ekseni) aynı doğru üzerinde olmaları gerekir. Bir ışık kaynağı cisimlere yakın ise onların izdüşümlerinin hiçbir zaman şekildeki gibi düzgün çemberler olmaları mümkün değil. Çünkü bu iki cismin merkezleri ve ışık kaynağı bir doğru üzerinde değiller Yalnız ışınları biri diğerine paralel olan kaynak böyle izdüşümleri oluşturabilir. Paralel ışınları olan ışık kaynağı sonsuz bir uzaklıkta cisimlerin boyutlarından çok çok uzaklarda yerleştirilen kaynaktır. Güneş ışığında böyle izdüşümleri oluşturmak çok kolaydır.

Sorunun cevabı C olarak verilmiştir ve bu cevap geçerlidir. Işık kaynağı sonsuz büyük uzaklıkta olmadığından ve topların gölgeleri tam simetrik olduklarından yakında yerleşen ışık kaynağı da paralel ışınlar oluşturmak zorumdadır. Bu durumda aynı çapta olan topların gölgeleri de eşit olurlar, yani A da geçerli olan cevaptır. Soruda topların çaplarının eşit olması şartı yoktur. Eğer bu toplar merkezleri paralel ışınlar kaynağından aynı mesafede olsalar, onların perdedeki görüntüleri gerçek boyutlarını yansıtıyor. Böylece cevapların hepsi geçerlidir deye biliriz. Sorunun şartlarının böyle olması her tür çözümlere yol açıyor. Böyle test sorusu olmamalıdır.

Bölüm 9, soru 30:

Şekilden ve soruda belirtilenlerden görüldüğü gibi iplerle asılmış mıknatısın (M) sağında (L) ve solunda (K) simetrik şekilde iki tane elektromıknatıs yerleştirilmiştir. Bu iki mıknatısın oluşmasına neden olan akımların yönleri soldan sağa doğrular ve sanki aynı büyüklükteler. Şekilden, iki elektromıknatısta kullanılan tellerin aynı uzunlukta ve kalınlıkta olduğu görünmektedir. Bu tellerin malzemeleri de aynı ise onlardan geçen elektrik akısı kesin aynıdır, çünkü elektrik kaynakları aynıdırlar. Aynı zamanda şekilden mıknatısların sargı sayılarının aynı olmaları ve sanki çekirdeklerinin de aynı özellikte oldukları görünmektedir. Böyle olmasa idi çubuk mıknatısı (M) tutan ipler düşey yönde olmazlardı.

Şimdi mıknatısların sargılarının farklı olması durumunu tartışırsak. Artık onlar aynı değiller. K mıknatısın kuzey kuptu solda, L in ki ise sağdadır. Her iki mıknatısın güney kutupları M çubuğuna doğrudur, yani ona yakınlar. Bu durumda onların arasında çubuk mıknatıs M kararlı bir denge durumunda olamaz. Soruda ise çubuğun denge durumda olduğu belirtiliyor. Böylece şekilde bir hata olduğunu düşünmek zorunda kalırız. Yani K ve L mıknatısların sarımları da tam aynı şekilde olmalılar. Şimdi böyle olan durumu inceleyelim.

Soldaki elektromıknatısın, çubuk mıknatısa yakın ucu kuzey kutup (N) olsun, sağdaki elektromıknatısın çubuk mıknatısa yakın ucu ise güney (S). (Tam ters durum da aynı sonucu verir.) İpte asılı olan (gerçekte iple bu denge durumunun sağlanması da mümkün değildir) çubuk mıknatısın denge durumunda olduğu belirtildiğine göre çubuk mıknatıs iki yöne de çekilmiş durumdadır. İki yandan da itilseydi iplerle asılmış çubuk mıknatıs dengede olmazdı, hep titreşim hareketleri yapardı. Böylelikle bu çubuk mıknatısın N kutbu sağdaki elektromıknatısın S kutbunun karşısındadır. K mıknatısın akımı kesildiğinde çubuk mıknatıs L mıknatısına doğru yaklaşacak. Yani doğru cevap III dür. Çözümde verilen (E) cevap yanlıştır, verilerin çoğunu göz önünde bulundurmuyor aynı zamanda denge durumunun kararlı ve kararsız olduklarını unutulmuş.

Çözümde fizik yok denecek derecededir. İplerden asılmış mıknatıs iki kutup arasında asılarak duruyor, pusulanın ibresinin Dünyanın manyetik kutupları arasında bulunduğu gibi. Titreşmeyen bir yatay düzlem üzerinde duran bir pusulanın ibresi yalnız bir yönde durduğu zaman dengede olabilir. Pusula ibresi 180 derece çevrilse bile, bu yeni durumda dengede kalamaz ve eski haline geri döner. Çubuk mıknatıs da tam kütle merkezinden bir iple asılmış olsaydı o da pusulanın ibresi gibi hareketler ederdi. Ama çubuk mıknatıs iki ip kullanılarak asıldığından tam olarak pusula ibresi gibi davranamaz. Aynı zamanda elektromıknatısların kutuplarının arasında iki zıt yönde denge durumunda da olamaz. ÖSS sınav çözümünün cevabı bir anlam bile taşımıyor. Çünkü bir mıknatıs diğer mıknatısı ya çeker ya iter sonuca varmak için (sorunun cevabı E gibi) öğrenci olmaya gerek yoktur.

Bölüm 10, soru 56:

Soru çok anlamlı şekilde çözülmüştür ve çözümden üretecin iç direncinin çözüme etkisinin olmadığı görülmektedir. Bu soruda gereksiz yere, “üretecin iç direnci önemsenmeyecektir” şeklinde kafa karıştıran bir ifade kullanılmıştır. Fiziğin dili kesin şekilde olmalı. Sorunun çözümü için gereksiz şeyler ne soruda ne de şekilde yer almamalı. Matematik ve fizik kesin şekilde olan düşünceyi geliştirir, eğer gereksiz laflar kullanılmaz ise.

Akdeniz Üniversitesi Emekli Öğretim Üyesi: Prof. Dr. Oktay HÜSEYİN (Guseinov)

Yrd. Doç. Dr. Şerafettin YALTKAYA, Akdeniz Üniversitesi

(Kaynak: “ÖSS 1981-2006, ÖYS 1981-1998 fizik soruları ve ayrıntılı çözümleri. Gülşen Özgül, Özgül yayınları.”)

   Bilindiği gibi gerçek bilgi sahibi olmak ve bilimsel düşünceyi geliştirmek bizim gibi toplumlarda hiçbir zaman ön plana çıkmıyor. Herkes diploma peşinde. Diğer yandan biliyoruz ki, en büyük bilim adamları, matematikte ve fizikteki en büyük buluşlarını 22-26 yaşları arasında yapmışlardır. Örneğin Einstein (1879–1955) 24 yaşında yaptığı çalışması için Nobel ödülü almış ve 25 yaşında yaptığı iş ile dünyanın en büyük bilim adamı olduğunu göstermiştir. Fransız matematikçi ve astronom Alexis-Clod Clero (18.yüzyıl) Paris Akademisi’nde ilk bildirisini sunduğunda 12 yaşındaydı. Fizik ve matematik konularında en büyük işleri yapmış kişilerden bazıları, ilk bilimsel makalelerini 13–14 yaşlarında yazmışlardır (örneğin Maxwell ve Hamilton).  Adını matematik tarihine yazdıranlar içinde,  21 yaşında düelloda öldürülmüş Evariste Galois (1811–1832) de vardır. İki yaşında kitap okumaya başlayan ünlü fizikçi Thomas Young (1902-1984), içlerinde Türkçe ve Arapca da bulunan yaklaşık on dil biliyordu ve 23 yaşında tıpta doktora yapmıştı. Dirac Paul (1902-1984) ve Heisenberg Werner (1901–1976) gibi dehalar da böyle genç yaşlarında zirveye ulaşmışlardır.

            Lise yıllarında çok büyük hızla gelişmenin ne kadar önemli olduğu yukarıdaki örneklerden anlaşılmaktadır. Bu da bize çocukların (dolayısıyla toplumun) geleceğinde en büyük etkisi olan ÖSS sınavlarına ne kadar ciddi yaklaşmamız gerektiğini gösteriyor. Bizim eğitim sistemimiz bu sınavlara odaklanmıştır. Bu nedenle de biz ÖSS sınav sorularını ve cevaplarını incelemek ve karşılaştığımız kusurları ve yanlışlıkları ortaya çıkarmak yönünde adım atmağa karar verdik. Bizim buradaki amacımız, fizikle ilgili bir olayla ilgilenirken bu olayla beraber birçok fiziksel başka olayların olduğunu unutmamak ve bu şekilde düşünmeyi alışkanlık haline getirmek olmalıdır. Çünkü doğa böyle davranıyor, hiçbir olayı ihmal etmiyor. Şimdi 2006 yılın ÖSS sınav soruları ve çözümlerindeki kusurları tartışmağa başlayalım.

Fizik 1 Soruları

Bölüm 3, soru 1.

           Yere göre akıntı hızı   olan bir ırmağın kıyısındaki K, L, M, N noktalarından yüzmeye başlayan X, Y, Z, W yüzücülerinin suya göre hız vektörleri şekildeki gibidir.

Bu yüzücülerden hangi ikisi karşı kıyıya aynı noktadan çıkar?

A) X ile Y   B) X ile W   C) Y ile Z    D) Y ile W   E) Z ile W

              Genelde ırmak ve nehirlerin kıyıları biri diğerine paralel düzlemler şeklinde olmazlar. Bu şekilde beton kanallar olabilir. Diğer yandan hiçbir zaman suyun hızı, suyun her yerinde aynı olmaz. Suda yüzen kişilerde sabit hızlarla yüzemezler. Bu nedenle, hiç olmazsa, kanalda yüzen ve pusula kullanan motorlu kayıklardan söz edilse daha iyi olur. Fiziği matematik işlemler haline getirerek kaybetmemeli. Fizikte göz ardı ettiklerimizin önemleri anlaşılmalıdır. Eğer eğitim bu şekilde olmaz ise bizler en ciddi hayat meselelerinde de problemlere basit şekilde bakmaya alışkın oluruz.

           Cevap olarak A verilmiştir ve bu da doğrudur.

Bölüm 4, soru 2.

         Birer ipe bağlı X, Y cisimleri bir sıvı içinde şekildeki konumda dengede kalıyor.

İplerdeki gerilme kuvvetlerinin T_x, T_y büyüklükleri sıfır olmadığına göre,

I.                    X in özkütlesi Y ninkinden büyüktür.

II.                 X in kütlesi Y ninkinden büyüktür.

III.               T_x, T_y den büyüktür.

Yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur?

A) Yalnız I         B) Yalnız II       C) Yalnız III       D) Yalnız I ve II        E) Yalnız I ve III

              Çoğu zaman soru çözümlerinde şekillerden gördüklerimize inanmamız ve verilen bilgilerin kullanılması istenir. Örneğin Bölüm 4, soru 2 deki gibi. Şekilden cisimlerin yarıçapları eşit olan küreler oldukları büyük olasılıkla görünmektedir. Eğer bu cisimler küre şeklinde değillerse soru yalnızca yoğunluklar problemine dönüşür ve önemini kayıbeder. Çünkü bu durumda II. seçenek de anlamını yitiriyor. Burada amaç fizik soruları çözmektir, bulmacalar değil. Bu sorunun doğru cevabı A olarak verilmiştir. Ama bu cevap çok basit bir yaklaşım için geçerlidir. Düşünen insan cevap olarak  D yi  seçer.

           Şimdi önemli incelikleri göz önüne alalım. İpler aynı özelliklerde ve kütleleri göz ardı edilebilmelidir, aynen onların sıvıyı soğurmaları gibi. Diğer yandan ve en önemlisi sıvının viskozitesi büyükse, cisimler de pürüzlü iseler I. seçenek de kesin cevap olamaz. Çünkü cisimleri şekilde bulundukları yerlere yerleştirerek iplerdeki gerilmeleri kendimiz oluşturabiliriz ve onlar bu durumlarını uzun süre koruyabilirler.

           Şekildeki cisimlerin çapları 5 mm dir ve cetvel kullanarak ölçmedeki hata payı cisimlerin gözle eşit olmalarının tespitindekinden daha az değildir.

Bölüm 6, soru 1.

              Sürtünmesiz yatay bir düzlemde duran K cismini, ok yönünde hareket ettiren şekildeki F₁, F₂  kuvvetleri t sürede W işini yapıyorlar.

 Buna göre, hareket yönü aynı kalmak koşuluyla,

I.                    F₁ in büyüklüğünü artırma

II.                 F₂ nin büyüklüğünü azaltma

III.               K nin kütlesini azaltma

işlemlerinden hangisi yapılırsa, aynı t sürede yapılan W işi artar?

A) Yalnız I         B) Yalnız II          C) Yalnız III          D) I ya da II            E) I ya da III

             Şimdi eleştiriler yapalım. İş ve enerjinin birimleri aynıdır, ama bunlar farklı fiziksel niceliklerdir. İş her hangi bir kuvvete karşı yapılabilir. Karşı koyan kuvvet yoksa veya hareket yoksa iş yapılmıyor demektir (Uygulanan net kuvvet ile yerdeğiştirme arasındaki açıyı da unutmamak gerekli bu açı 90⁰ ise yine iş yapılmamış olur). Burada hareket var sürtünme ise yoktur. Bu durumda cisim üzerinde iş yaparak onun şekli değiştirilebilir (deforme edilebilir). Şekilden görüldüğü gibi cisme etki eden kuvvetlerin büyüklükleri aynı, yönleri ise tam zıtdır. Böyle olduğundan onlar K cismini yalnız deforme edebilirler. Bu kuvvetler cismi uzatarak moleküler kuvvetlere karşı iş yaparlar. Bu iş yapma süreci, cismin iki parçaya bölünmesi veya moleküler kuvvetlere karşı koyarak dış kuvvetlerin dengelenmesi ile biter.

            Soruda, aynı zamanda K cisminin  F₂ yönünde hareket ettiği ve F= F₂ – F₁ in hareketle bağlantısı olduğu belirtilmiştir. Ama şekilden F kuvvetinin göz ardı edilebilecek kadar küçük olabileceğini görüyoruz.  Buradan açıkça anlaşılır ki K cisminin kütle merkezi çok küçük sabit bir ivme ile hareket ediyor ve kinetik enerjisi artıyor. Ama bunlar bizi birinci öncelikle ilgilendirmemeli, çünkü soruda yapılan iş ile ilgilenmemiz isteniyor.

             Etki-tepki kanununu ve cismin F kuvveti yönünde hareket ettiğini göz önüne alırsak  F₁ kuvvetinin artmasının etkisi ile cismin deformasyonu ile bağlı yapılan işin de kesinlikle artacağını söyleyebiliriz. Çünkü F₁ kuvveti hareketi durdurmağa yönelmiştir. F₂ nin azalması yapılan işi azaltır. Cismin kütlesinin değişmesinin etkisini, deformasyonun olduğu durumda değerlendirme imkanımız yoktur. Böylece sorunun cevapı A olmalıdır.

             Bakalım ÖSS sınav uzmanları soruyu nasıl çözmüşler. Çözümde W=F X  ifadesini  ve F₁ - F₂  = F olduğunu görüyoruz. Böyle bir ifade, X yolu boyunca sabit bir sürtünme kuvveti olduğunda yazılabilirdi. Ama yanlış olarak veya öğrenciyi kandırmak için (bu çok yanlış uygulamadır ve bu yolla fizik değil, uyanıklık öğretilebilir)  şekli yanlış verilmiş ve gerçekte F = F₁ – F₂ olması gerekirdi. Diğer yandan yanlış olarak enerji değişimine iş görülür değilmiş. Enerji değişimine eşdeğer karşılıkta iş yapılabilir, ama enerji değişiminin karşılığı bu soruda iş değil. Gerçekten  F = F₁ – F₂ > 0  ise, cisim sabit ivme ile hızlanmaktadır. Böyle düşünerek cismin deformasyonunu göz ardı edelim ve onun kinetik enerjisinin artmasına bakalım.

            Doğru boyunca hareket eden ve cismin içinden geçen eksene göre dönmeyen cismin kinetik enerjisi  E_kin = mv²/2 dir. Cisme F kuvveti etki etmeden önce onun hızı sıfır ise,

v = at =Ft/m. Bu ifadelerden görüyoruz ki, cismin kütlesi azaldıkça onun kinetik enerjisi daha çabuk artar. Ama F azalırsa enerjinin artma hızı ilk durumundakinden daha az olur. Bu nedenle de cisim t süresinde daha az kinetik enerji kazanır. Böylece aynı sonucu ifade eden I ve II seçenekleri işimize yaramıyor. Cisme F kuvveti etki etmeden önceki hızı, F kuvveti yönünde ise enerjinin artış hızının ifadesi biraz farklı olur, ama yine de onun enerji artışı azalmış olur. Böylece bu tür çözüm yapıldığı zaman doğru cevap C oluyor, yani ÖSS uzmanlarının yanlış yöntem ile buldukları ile aynı. Ama soruda verilen koşullar kesin olmadığından diğer cevaplara da varmak mümkündür.                

              Sorunun içerdiği ifade: “K cismini, ok yönünde hareket ettiren şekildeki F₁ , F₂  kuvvetleri”, ama şekilden görüldüğü gibi F₁ kuvveti hareketi engelleyendir. Okur diyebilir ki bu yapılan eleştiriler detaydır ve biz soruyu çözeceğimiz zaman bunları görmezden gelmeye (düşünmemeye ve bilmemeye) alışkınız. Doğru alışkınız, pek fizik bilmemeye, bilime ve teknolojiye katkıda bulunmamaya. Düşüncelerimize sınırlar koymaya ve söylenildiği gibi düşünmeye.

 Bölüm 9, soru 2.

             Özdeş K, L çubuk mıknatısları tavana Şekil I deki gibi asıldığında, X, Y iplerindeki gerilme kuvvetlerinin büyüklükleri sırasıyla T_x ve T_y  olyuor. L mıknatısı ters çevrilerek Şekil II deki gibi asılırsa T_x ve T_y  değerleri için ne söylenebilir?

                           T_x                                T_y

                        ——                          ——

A)                    Artar                           Artar

B)                    Artar                           Değişmez

C)                    Azalır                           Azalır

D)                    Değişmez                     Değişmez

E)                    Değişmez                     Artar

              Çözüm ve cevap doğru verilmiştir: T_x değişmez, T_y artar, yani cevap olarak E geçerlidir. Ama biz çocuklara sorular hazırlanırken, anlatılırken, koşulları belirli yapan, çözümü kesinleştiren ve düşünceleri derinleştiren fikirlerimizi sizlere ulaştırmak istiyoruz.

             İplerdeki gerilmelerin nasıl değişeceğini görmek için iplerin yerinde veya onlarla birlikte kantarların da (dinamometrelerin) olması lazımdır. Hiç kimse mıknatısları tavana bu şekilde asmaz. Mıknatısları tavana asmak için kullandığı cismin kesinlikle mıknatıs duyarlılığı olmaması gerektiğini deney yapan kişi kesinlikle bilmelidir. Diğer yandan kullanılan mıknatıslar uzun ve ensiz değillerse birbirleri ile etkileşimi demir askı ve asıldıkları yerde bulunan metaller, (paramagnetik özellikle ferromanyetik maddeler) mıknatıs alanlarının kuvvet çizgilerinin şeklini bozar ve istenilen sonuca ulaşmak zorlaşır. Dinamometrelerin üst kısımları plastik olsa bile, içerdikleri demir yaylar zorluk yaratırlar. Bunları göz önüne alarak bir deney şekli düşünülmesi gerekir.

            Böyle sorularda en önemlisi, sistemdeki iç kuvvetlerin etkisinin anlatılması olmalıdır.  Tavana iki mıknatıs şekildeki gibi asılmıştır. Mıknatıslar iç sistemi oluştururlar, askı ise bu sistemin dışındadır. Mıknatıslar arasındaki kuvvet iç kuvvettir ve bu kuvvetin büyük veya küçük olması üst ipteki gerilimi etkilemez, eğer bu sistemin askı veya tavanla etkileşmesi yoksa. Askı ile mıknatısın bir etkileşimi yok ise üst ipin gerilmesi yalnızca asılmış olan kütlelere bağlıdır. Doğal olarak mıknatıslar aşağıdaki cisimlerle de etkileşmemelidir.  

                                                       Fizik 2 soruları.

Bölüm 8, soru 1:

             K noktasında durgun iken serbest bırakılan bir bilye, düşey kesiti şekildeki gibi olan eğik düzlemle L noktasında esnek çarpışma yaparak  M noktasına ulaşıyor. Bilye KL yolu t sürede aldığına göre, LM yolunu kaç t sürede alır?

A)        B)2       C)       D)1        E)

           Birincisi hem soruda hem de çözümde KL mesafesi çözüme uygun olan şekilde kısa çizilmemiş. İkincisi soru çözülürken soruda yazılmayan çok önemli yaklaşımlar kullanılmıştır. Bu nedenle çözüme uygun olan, soruda bulunması gerekli olan koşulları kapsamlı şekilde yazalım.

           Havanın sürtünme etkisini ve hareketliliğini göz ardı ederek bir tam (mutlak) esnek bilyenin ilk hızının sıfır olma durumundan başlayarak serbest düştüğünü düşünelim. t zaman aralığından sonra bilye yatay ile 45⁰ lik açı yapan düzleme çarpsın. Bu düzlemin kütlesinin bilyenin kütlesine olan oranının çok çok büyük, düzlemin yüzeyi ayna gibi pürüzsüz (tamamen pürüzsüz yüzey bulma imkanı olmasa da)  ve mutlak sert olsun. Düzlemin uzunluğu büyük olsun ki, bilye yüzey üzerinden yansıdıktan sonra ikinci kere yüzeyle çarpışsın. Bilye düzlem ile birinci ve ikinci çarpışma arasındaki zamanın, t zamana oranı kaçtır? (Hatırlatalım ki kütlesi çok küçük olan cismin, kütlesi çok büyük olan cisimle mutlak esnek çarpışması geometrik optikteki ışık ışınının cisimlerden yansımasına benzer.) 

              Soru belirttiğimiz koşulların ışığında doğru olarak çözülmüş ve cevap B dir.

Bölüm 9, soru 1:

             Özdeş X, Y yayları ile kütleleri sırasıyla m, 2m olan K, L cisimleri şekildeki gibi birbirine bağlanarak tavana asılıyor. Denge konumunda X yayında depolanan (esneklik) potansiyel enerji  Ex, Y yayında depolanan da Ey oluyor.

 Buna göre, Ex/Ey oranı kaçtır?

( Yayların kütleleri önemsenmeyecektir.)

A)9/4       B)3/4        C)2/3       D)1/2       E)1/4

              Soru doğru çözülmüş, eğer aşağıda yazdığımız, ama soruda verilmeyen bu koşullar geçerliyse. Birincisi yayların kütleleri, yüklerin kütleleri ile karşılaştırıldığında çok az olmaları gerekir. İkincisi çözümde kullanılan ifadelerin geçerli olması için kütleler yeteri kadar küçük olmalıdırlar. Eğer kütleler büyük iseler yaylar uzayarak esneklik limitine yaklaşa bilirler. Yukarıdaki yay bile bu limitten uzak kalmalıdır. Her ne kadar şekilde yayların gerilmeleri farklı çizilmeye çalışılmışsa da esneklik sınırları içinde olduğunun ( Hook yasanın kullanılabileceğinin) belirtilmesi gereklidir.

Bölüm 10, soru 1:

            Elektrik yüklü iletken K, L kürelerinin konumu ve bunlara ilişkin kuvvet çizgilerinin biçimi ile yönü şekildeki gibidir.

K nin yükünün büyüklüğü q_K, L ninki q_L  d₁>d₂ olduğuna göre q_K, ve q_L  nin büyüklükleri ve işaretleri için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) q_K, = q_L, ikisi de – işaretlidir.

B) q_K, < q_L, ikisi de – işaretlidir.

C) q_K, > q_L, ikisi de – işaretlidir.

D) q_K, > q_L, ikisi de + işaretlidir.

E) q_K, < q_L, ikisi de + işaretlidir.

               Bilindiği gibi yükler küresel ve yaklaşık noktasal kabul edilme şartı belirtilirse, (şekilden öyle oldukları gözüküyor) iletken veya iletken olmamasının sorunun çözümü için bir farkı yoktur. İletkenin içinde yük olmuyor, ama yüzeyde dağlımı eşit potansiyelde olma koşulunu yerine getiriyor. Dielektrikler de ise elektrik yükleri bütün hacimde olabilir ve yüzeyde eşit potansiyelde olma koşulu gerçekleşmiyor. Bu nedenle soruda iletken sözüne pek ihtiyaç yoktur.

            Sorunun cevabında: “Elektrik alan kuvvet çizgilerinde d₁ > d₂  olduğundan q_{k >} q_L olduğu anlaşılıyor. Kuvvet çizgilerinin yönü + yükten – yüke doğrudur. K ve L nin yükleri (-) dir.” Cevap doğru. Ama şekle bakıldığında K yüküne giren kuvvet çizgilerin çok daha fazla olduğunu görüyoruz, buda K yükünün fazla olması anlamına gelir. Diğer yandan kuvvet hatlarının + yükten çıkması  ve – yüklere doğru olduğu durumunda kabul olunduğunu biliyoruz, elektrik yükü uzayda yalnız olsalar da.

Bölüm 11, Soru 1:

                K, L, M üreteçleri, X lambası ve özdeş R dirençlerinden oluşan şekildeki elektrik devresinde, X lambasından akım geçmiyor. Buna göre,

I.                    K nin elektromotor kuvveti M ninkinden büyüktür.

II.                 K nin elektromotor kuvveti L ninkinden büyüktür.

III.               L nin elektromotor kuvveti M ninkinden büyüktür.

Yargılarından hangileri kesinlikle doğrudur? (Üreteçlerin içdirençleri önemsenmeyecektir.)                    

A) Yalnız I         B) Yalnız II        C) I ve II          D) I ve III       E) II ve III  

              Çözüm için Kirchhoff kanunları kullanılabilir. Ancak böyle ve benzer soruların çözümü için kolaylık sağlayan önemli bilgiyi hatırlatalım. Birincisi elektrik devresinin bir kısmından elektrik akımı geçmemesi için bu bölgenin uçlarındaki potansiyel farkı sıfıra eşit olmalıdır. İkincisi elektrik kaynaklarının kutuplarının yerlerini değiştirmeden elektrik devresinin direnç bulunmayan kısımlarında istenilen yönde ve istenilen kadar kaydıra bilirsiniz. Bu soruda ise şekilde yukarıda ve aşağıda gözüken kaynakları kaydırarak ortadakinin yanına getirilmesi ile olur. Sonra kaynakların kutuplarının yerlerini karşılaştırarak soruyu çözmeyi kolaylaştıra bilirsiniz. Sorunun cevabı doğru olarak C verilmiştir ve bu cevaba gösterdiğimiz yöntemle hemen ulaşılabilir.

Bölüm 13, soru 1:

            Şekildeki düzenekte noktasal K ışık kaynağının perdedeki M noktası çevresinde oluşturduğu aydınlanma şiddeti, düzenekte düzlem ayna varken E₁, düzlem ayna yokken de E₂ oluyor. Buna göre E₁/ E₂ oranı kaçtır?”

Cevap olarak 1 + (1/(2)^1/2 ) doğru verilmiştir.

             Soru doğru çözülmüş sayılır, eğer aşağıdaki koşullar geçerli ise. Aydınlanma şiddeti M noktasının çok yakın bölgesinde incelenirse. Böyle olmasa incelenen bölgede aydınlanma homojen olmaz. Aynanın camı çok incedir, tam olarak pürüzsüzdür, ve üst yüzeyi ışığı hiç yansıtmıyor. İdeal olarak ayna camının arka kısmından yansıma %100 ve camın yüzeyleri ideal olarak birbirine paralel olmalıdır. Böyle olmasa ışık kaybı olur (saçılmalar ve farklı açılarda yayılma nedeni ile)  ve perdenin belirlenmiş bölgesine aynadan yansıyan ışık gelene göre çok az da olsa kaymış olur. Işığı yansıtan kısmın camın üst kısmında mı (optik laboratuarlarında bu tip aynalar kullanılır) arka kısmında mı olduğunun belirtilmesi gerekli olabilir. Alt kısmı yansıtan aynalarda ayna camının üst kısmından da yansıma olacak ayrıca camda ışığın soğurulması ve içinde çoklu yansımaların olması sonucunda çoklu görüntüler oluşacaktır. Sonuç olarak soru yazılırken düzlem aynanın başına ideal kelimesi eklenebilir.

 Bölüm 14, soru 1:

             O noktasında uç uca eklenmiş, farklı kalınlıktaki X ve Y yayları P, R duvarları arasına gerilmiştir. t₀ =0  anında hareket yönleri ve biçimleri Şekil 1 deki gibi olan iki atmanın, t₁ anında Şekil II de belirtilen K,L,M atmalarına dönüşmüş olduğu görülür.

Buna göre, K,L,M atmalarından hangilerinin hareketi ok yönündedir?

A) Yalnız K nin  B)Yalnız L nin   C) Yalnız M nin  D) K ve L nin    E)L ve M nin

Cevap L ve M doğru verilmiştir. Ama bazı incelikleri hatırlatmak gerekir.

            P duvarı yönünde hareket eden atma duvardan yansıdığı zaman dalganın fazının 180 derece değişecek olması çözümde göz önüne alınmıştır ve bu atmanın t₁ zaman anında L atması olması varsayılabilir. Yayın ucu serbest ise ( yaklaşma olarak tam serbest uç olmasını mümkün kabul etsek de, gerçekte elde etmek mümkün değildir), oradan dönen (yansıyan) titreşimin fazı değişmez. Soru çözüldüğü zaman O noktasından yansıyan atmanın fazı hiç değişmemiş olarak ele alınmıştır. Gerçekte burada tam serbestlik şartı geçerli değil ve bu nedenle geriye yansıyan atma tam olarak K olamaz. Diğer yandan enerjinin korunmasını ve kayıplarını da göz önüne alınınca  K nın genliğinin de daha küçük gösterilmesi gerekirdi.  O noktasından geçerek aynı yönde hareket eden atmanın hareket hızının farklı olduğu da gösterilmişti. Bu güzel.

             Soruda iki yayın kalınlıklarının farklı olduğu belirtilmiştir. Bu ifade ve yayların malzemelerinin farklı olabilmesi atmanın farklı hızlarla yayılmasına yol açacaktır. 

Bölüm 15, soru 2:

           Compton olayında λ dalgaboylu bir foton, elektronla etkileştikten sonra, momentumun büyüklüğünün 1/3 ünü kaybederek saçılıyor.

Buna göre, saçılan fotonun dalgaboyu kaç  λ dır?

Cevap olarak  3/2 doğru verilmiştir. Ancak soruda belirtilenlerde (fiziksel olayın koşullarında) eksiklik vardır.

              Elektromanyetik alanının parçacığının adı fotondur. Fotonun enerjisi elektronun atomdaki veya herhangi bir alandaki bağlanma enerjisinden az veya aynı mertebede olabilir. Bu şekilde olduğu zaman onun saçılması Compton saçılması olmaz. Compton saçılmasının gerçekleşmesi için fotonun enerjisi elektronun bağlanma enerjisinden çok büyük ve elektronun durgun enerjisi mertebesine yakın olmalıdır, yani kilo elektronvolt veya daha fazla.

Bölüm 17, soru 1:

          Düşey kesiti şekildeki gibi olan düzenekte, iletken K, L levhaları arasındaki elektrik alanının büyüklüğü E_1, iletken M, N levhaları arasındakinin de E₂ dir. K levhası önünden ilk hızsız harekete başlayan bir proton d kadar saparak, perdeye O^’ noktasında çarpıyor.

                Levhaların ve perdenin konumlarını değiştirmeden E₁ ve E₂ için aşağıdaki işlemlerden hangisi yapılırsa d uzaklığı kesinlikle küçülür?

A)    Yalnız E₁ i azaltmak.

B)     Yalnız E₁ i artırmak.

C)    Yalnız E₂ i artırmak.

D)    Hem E₁ i hem de E₂ azaltmak.

E)     E₁ i azaltıp E₂ artırmak

Cevap olarak E₁ i artırmak verilmiştir. Burada cevap tam doğru değil ve çözümde yanlışlıklar içeriyor.

              Birincisi sorunun koşullarında levhalar arasındaki mesafenin levhaların boyutları ile karşılaştırıldığında çok küçük olduğunu vurgulamak gerekir, yoksa aralarındaki alanlar homojen olmaz aynı zamanda levhaların şekillerinin de aynı olması gerektiğinin belirtilmesi unutulmamalıdır. Bu koşullar gerçekleşmez ise sorular daha yüksek seviyede olurlar ve onların çözümleri çok zorlaşır. Daha ötesi aşağıda kullandığımız ifadeler de kesinliklerini kaybederler.

               Proton M, N levhaları arasında hareket ettiği zaman ona F=qE₂ kuvveti etki yapıyor ve o düşey yönde ivmeli hareket yaparak yolunu alır. Burada t zamanı protonun E₁ alanındaki kazandığı hız (v) ve M, N levhalarının şekilde görünen boyu (l) ile belirlenir, yani . Bu nedenle

                                                                       (1)

olduğunu buluruz.

             Protonun K, L levhaları arasında kazandığı hız kinetik enerji  mv² /2 = q E₁ d. Burada d; K, L levhaları arasındaki mesafedir. Bu ifadeden

                                                                        (2)

olduğu bulunur. Şimdi (2) ifadesini (1) de kullanırsak

                                                                       (3)

olduğu bulunur.

             Protonun ilk önce yatay yolundan sapmasının büyük olması için levhalara bağlı parametrelerin y mesafesini nasıl etkilediğini (3) den görüyoruz. Soruda ise bu parametrelerden yalnız E₁ ve E₂  nin etkileri ile ilgili bilgiler istenilir. (3) ifadesinden  d (y) mesafesini kesinlikle küçülmesi için  E₁ in artması ve E₂  azalmasının gerektiği görünüyor. Buradan görüyoruz ki istenilen basit cevabı bulmak için bu denklemleri bulmaya bile gerek yoktur. Cevap şekle bakıldığında hemen anlaşılmaktadır.

             Biz soruyu tam olarak çözdük, çünkü kitap da ki çözüm yanlışlık içeriyor ve tam değil. Kitap da ki çözümde q E₁ = mv²/2 yazılmış, yani solda kuvvet, sağda ise enerji. Bu yanlış. İkinci yanlış yazılan ifade de d = at²/2 dir. Bu ifadenin doğru olması için perdenin M, L levhalarının bittiği yerde durması gerekirdi. O ki proton M, N levhalarının arasından çıktığı andan itibaren sabit hız ile hareket eder.               

Akdeniz Üniversitesi Emekli Öğretim Üyesi: Prof. Dr. Oktay HÜSEYİN (Guseinov)

Yrd. Doç. Dr. Şerafettin YALTKAYA, Akdeniz Üniversitesi 

Her yıl üniversite kapılarını zorlayan gençlere iyi haberi, YÖK Başkanı Yusuf Ziya Özcan verdi. Takvim’e konuşan Özcan, “Bir dahaki yıl hiçbir öğrenci açıkta kalmayacak” dedi. Bu yıl barajı indirip, üniversitelerin kapasitelerini artırmalarına rağmen 4 bin-4 bin 500 kontenjanın boş kaldığını da vurgulayan Özcan, geçmiş dönemde sorun yaşayan vakıf üniversitelerinin bu yıl en çok tercih edilen okullar olduğunun altını çizdi. Devletin en önemli görevinin, “Tüm gençlere üniversite hakkı vermek” olduğuna dikkat çeken Özcan, önümüzdeki yıldan itibaren üniversiteye giriş sisteminde yapılacak yenilikler sayesinde açıkta öğrenci kalmayacağını söyledi.

‘Bu bir sıralama sınavı’

Özcan, “Açık Öğretim Fakülteleri herkesi alacak. Üniversite sınavı bir sıralama sınavı. Baraj konulması, sıralama sınavı ile ters. Bırakmak lazım. Puanına göre üniversitesi seçer” diye konuştu.

Yorum: Önümüzdeki yıl yapılacak olan yeni sınav sistemi yöges sayesinde tüm öğrenciler artık üniversiteli olabilecek. Yöges sınavı herkese hayırlı olsun diyorum.

Kaynak: (www.yogessinavi.net)

Sonucunuzu öğrenmek için tıklayınız…

2008-ÖSS’ye giren adaylardan 145 ve daha fazla puan alanlar ile meslek yüksekokullarına sınavsız geçiş hakkı bulunan adaylar tercih formu doldurabilecek.

ÖSS’de 145-164.999 arasında puan alanlar ön lisans programlarını, 165 ve üstünde puan alanlar hem ön lisans hem de lisans programlarını tercih edebilecek. Sınavsız geçiş için başvuran meslek lisesi mezunu adaylar da kendi alanlarıyla ilgili bölümler arasından tercihte bulunabilecek.

2008-ÖSS’de 165 ve üstünde puan alan adaylar, tercihlerini 2008-Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzu’ndaki Tablo-4, Tablo-3A ve Tablo-3B’den, 145-164.999 arasında puan alan adaylar ise sadece Tablo-3A ve Tablo-3B’den ve Tablo-4′teki Açıköğretim Fakültesi programlarından (İngilizce öğretmenliği hariç) tercih yapabilecek. ÖSS puanına göre ön lisans programı tercih edecek adayların Tablo-3A’dan tercih yaparken, önceliğin sınavsız geçiş için başvuran adaylara verildiğini göz önünde bulundurmaları isteniyor. Yükseköğretim programı tercihleri yapılırken alanlarla ilgili programlara dikkat edilmesi gerekiyor. Alanlarıyla ilgili tercihte bulunacak adaylar, ağırlıklı ortaöğretim başarı puanlarının 0,8, alanları dışında tercihte bulunacak adayların ağırlıklı ortaöğretim başarı puanlarının 0,3 katsayıları ile çarpılmış Y-ÖSS puanlarını dikkate almaları gerekiyor. Yükseköğretim programları arasından en fazla 24 tercih yapılabilecek. Adaylar tercih formlarını internetten veya başvuru merkezleri aracılığıyla ÖSYM’ye gönderebilecek.

KPSS’deki 13 soru davalık

Kamu Personeli Seçme Sınavı’ndaki (KPSS) 13 sorunun iptali için Ankara 13. İdare Mahkemesi’ne dava açıldı. İhtiyaç Akademi, 28-29 Haziran’da yapılan KPSS’de özellikle öğretmen adaylarını ilgilendiren Eğitim Bilimleri Testi’ndeki 13 sorunun yanlış olduğunu iddia ederek, sorunların iptali istemiyle dava açtı. İhtiyaç Akademi, ÖSYM’ye sorularla ilgili dilekçe göndermişti. Ankara, Cihan
aa